éúøåðåú äñôéøåìéðä åäëìåøìä áú÷åôú ääøéåï åääð÷ä.
àöåú äï îäîæåðåú äòúé÷éí áéåúø áòåìí. äï ðöøëå ìàåøê ääéñèåøéä áëì î÷åí áå äéå ðâéùåú ìáðé äàãí. äï î÷åø
ìùôò ùì øëéáé úæåðä çùåáéí åìëï ðçùáåú ëñåôø ôåãñ - îæåðåú òì.
áîàîø æä ðúî÷ã áùúé àöåú çùåáåú, ñôéøåìéðä åëìåøìä, åðòîé÷ áçùéáåúï ìðùéí áú÷åôú ääéøéåï åáòú ääð÷ä.
îàú åøã ìá ðèåøåôúéú D.N ,.éåòöú äð÷ä îåñîëú IBCLC
øá äãîéåï áéï äàöåú äììå
äñôéøåìéðä åäëìåøìä äï àöåú ùåðåú äâãìåú áîéí îúå÷éí.
ôòîéí øáåú îúééçñéí àìéäï áéçã, àåìí îãåáø òì 2 îé÷øåàåøâðéæîéí ùåðéí ìçìåèéï.
áòåã äñôéøåìéðä äéà àöä îé÷øåñ÷åôéú ðèåìú úàéí, äëìåøìä äéà àöä çã úàéú åéù ìùáåø àú ãåôðåú úàéä òì îðú ìäåôëä ìæîéðä áéåìåâéú ìòéëåì åìñôéâä òáåøðå.
äñôéøåìéðä åäëìåøìä îëéìåú ùôò ùì åéèîéðéí, îéðøìéí, çåîöåú àîéðå, çåîöåú ùåîï åðåâãé çéîöåï øáéí (4,3). éù ìäï àô÷è îçæ÷ òì îòøëú äçéñåï åäï îòåããåú úäìéëéí ðåâãé àìøâéåú åðåâãé ãì÷åú áâåó (5). åáëì æàú ìëì àöä äééçåãéåú ùìä. ðéúï ìöøåê àú ùúéäï áîùåìá, àå ëì àçú áðôøã.
ìøëéùú ñôéøåìéðä àåøâðéú â'îå÷ä
äëìåøìä àéðä îëéìä ëìì éåã åàéìå äñôéøåìéðä îëéìä ëîåú îæòøéú ùì éåã, ëê ùäï îúàéîåú ìöøéëä âí á÷øá àðùéí äîúîåããéí òí îçìåú ä÷ùåøåú ááìåèú äúøéñ åáòåãó éåã áâåó.
âí äñôéøåìéðä åâí äëìåøìä îëéìåú ëìåøåôéì äðåúï àô÷è ùì ðé÷åé øòìéí áâåó åìëï îåîìõ ìäúçéì ìöøåê àåúï áöåøä îãåøâú åìà ìäâéò îéã ìëîåú äî÷ñéîìéú äîåîìöú, áîéåçã ëàùø îúçéìéí áöøéëúï áú÷åôåú ääøéåï åääð÷ä. ìäåøéí ìòúéã îåîìõ ìäúçéì ìöøåê ñôéøåìéðä åëìåøìä òåã áèøí äëðéñä ìäøéåï. éëåìä ìäéåú ìëê äùôòä îéèéáä òì äëðú äâåó ìäøéåï, òì îéìåé îàâøéí áâåó äàéùä åäâáø ëàçã.
ñôéøåìéðä
æå àöä ëçåìä- éøå÷ä äðçùáú áèåçä ìöøéëä ëúåñó îæåï ò"é äøùåéåú áàøä"á (6). äéà òùéøä áçåîöåú àîéðå çéåðéåú åðçùáú ëîëéìä çìáåï îìà. ðúåï æä çéåðé ìöîçåðéí, èáòåðéí, àðùéí äàåëìéí îæåï ðà (food raw) , ìúéðå÷åú åìéìãéí, ìîçìéîéí îîçìåú ÷ùåú åìñåáìéí îîçìåú ëøåðéåú. éù áä åéèîéðé C, D, E, B ,å÷øèðåàéãéí. éù áä úëåìú B-12 àåìí ëôé äðøàä æå àéðä ðñôâú áâåôðå (7). äéà îëéìä îéðøìéí øáéí, ëîå: áøæì, ñéãï, àùìâï, îâðæéåí, àáõ åòåã áöåøä æîéðä îàã ìâåó- îòåìä ìîéìåé îàâøé áøæì ðîåëéí! éù ìä âí àú äéëåìú ìäòöéí ñôéâä ùì øëéáéí úæåðúééí ùåðéí, ëê ùðèéìä ùì áøæì áéçã òí ñôéøåìéðä äéà áòìú äùôòä îéèéáä òí ñôéâú äáøæì áâåó. äîðâðåðéí áäí ôåòìú äñôéøåìéðä áâåó ðç÷øéí ëàùø éùðä äñëîä ëé éù ìä ôòéìåú ðåâãú çîöåï, îçæ÷ú îòøëú çéñåï åðåâãú ãì÷ú åàìøâéåú èåáä (8).
áðåñó, äñôéøåìéðä ðîöàä ëîñééòú ìîðéòú àðîéä á÷øá àðùéí îáåâøéí (9) åëáòìú äùôòä èåáä òì øîåú äáøæì áäøéåï, ëôé ùðîöà áîç÷ø ùðòùä òì çåìãåú (10). äéà úåøîú ìùâùåâ á÷øá éìãéí äîöåééí áúú îù÷ì (11). äéà îëéìä ðåâãé çîöåï øáéí ùîñééòéí ìâåó ìäúîåãã òí ðæ÷é äøãé÷ìéí äçåôùééí åòí úäìéëéí ùì îååú úàé (4,3). éùðå ôåèðöéàì ìäèáú îöá äçùéôä ìîúëåú øòéìåú áîòøëú äòöáéí ùì úéðå÷åú ùðåìãå ìàéîäåú ùúæåðúï äåòùøä áñôéøåìéðä (12).
ëìåøìä
äñôéøåìéðä àîðí îåëøú éåúø áîçåæåúéðå, àåìí ìëìåøìä éù î÷åí ùì ëáåã á÷áåöú îæåðåú äòì.
äëìåøìä äéà àöä éøå÷ä äîëéìä àó äéà ëîåú âáåää ùì çìáåï àéëåúé.
ëîåú äëìåøåôéì áä âáåää àó éåúø îæå äîöåéä áñôéøåìéðä, åäéà âí îëéìä çåîöåú âøòéï äçùåáåú ìáðééú DNA åä RNA åìëï îúàéîä áîéåçã áú÷åôåú ääøéåï åääð÷ä, åëï òáåø éìãéí åàðùéí äîçìéîéí îîçìåú àå ëàìä äñåáìéí îîçìåú ëøåðéåú.
äéà çùåáä ìôòéìåú ú÷éðä ùì îòøëú äòéëåì.
îç÷ø ùðòùä òì àåëìåñééä ùì ðùéí áäøéåï îöà ëé ìëìåøìä ôåèðöéàì ìîðéòú úåôòåú ôúåìåâéåú äàåôééðéåú ìäøéåï, ëîå: àðîéä, çìáåï âáåä áùúï åáö÷åú (13). îç÷ø ðåñó äøàä ùáçìá àí ùì ðùéí ùðèìå ëìåøìä áîäìê ääøéåï äééúä úëåìú ÷øèðåàéãéí (ìåèàéï, æéà÷ñðèéï åáèà ÷øåèï) âáåää ìòåîú ðùéí ùìà ðèìå ëìåøìä. ä÷øèðåàéãéí äí ðåâãé çîöåï çùåáéí ùúåøîéí ìäôçúú ñèøñ áâåó åìçéæå÷ îòøëú äçéñåï (14). öøéëä ùì ëìåøìä ò"é òëáøåú áäøéåï î÷åùøú òí äôçúä ùì äöèáøåú îúëåú øòéìåú îîæäîéí ñáéáúééí àöì äòåáø åáîåçä ùì äàí (15) åëï áçìá ùäéà îééöøú ìàçø äìéãä (17,16).
îëì äîéãò äîåáà ôä áøåø ëé öøéëä ÷áåòä ùì àöåú àìä îåîìöú:
- ëäëðä ìäøéåï, ëúåñó ôøðèìé ìëì ãáø- ìàéùä åìâáø ëàçã!
- ìîðéòä åìèéôåì áàðîéä, úåôòä äðôåöä áäøéåï åàó àçøé ìéãä
- ìúîéëä áôòéìåú îòøëú äçéñåï áú÷åôåú øâéùåú àìä ùì äøéåï åäð÷ä, áäï èéôåì úøåôúé àå öîçé òùåé ìäùôéò òì äòåáø àå òì äúéðå÷ äéåð÷
- ìùéôåø ôòéìåú îòøëú äòéëåì ùìòéúéí îùúðä áú÷åôåú ääøéåï åääð÷ä
- ìùîéøä îôðé äöèáøåú îúëåú øòéìåú åîæäîéí ñáéáúééí àöì äàí åäúéðå÷
àéëåú äàöåú äéà äëé çùåáä!
àéëåú äàöåú ðîããú áîä ùäï îëéìåú îáçéðú äòøëéí äúæåðúééí ùìäï åîåîìõ ìòøåê äùååàåú áéï äñåâéí äùåðéí ùì äàöåú äîöåéåú áùå÷ áäéáè äæä.
îããéí çùåáéí ìùéí àìéäí ìá äí øîú äôé÷åöéàðéï (phycocyanin) ùäñôéøåìéðä îëéìä (äôéâîðè äëçåì- éøå÷ ùäéà îëéìä), øîú äëìåøåôéì ùéù áñôéøåìéðä åáëìåøìä, ëîä åéèîéï K äï îëéìåú åëîä ùåîðéí. ðúåðéí àìä åòåã éëåìéí ìäòéã òì áúé äâéãåì åòì àåôï äâéãåì ùì äàöåú äùåðåú.
çùåá ìùéí ìá (áîéåçã ìâáé àöú äñôéøåìéðä äîùåå÷ú âí ëîæåï) ùøùåí òìéäï "úåñó úæåðä", îä ùîáèéç ùúäìéê ééöåø åäô÷ú äîåöø ðîöà áôé÷åç.
éùðä çùéáåú ìî÷åø äâéãåì ùì äàöåú. àöåú ùâãìåú áî÷åîåú äòìåìéí ìäëéì æéäåîéí ìîéðéäí òùåéåú ìäëéì àú àåúí âåøîéí îæäîéí áòöîï åìäëðéñ àú àìä ìâåó äîùúîù. ëàùø îãåáø áú÷åôåú ùì äøéåï åäð÷ä éùðä çùéáåú îëøòú ìî÷åø ð÷é îæéäåîéí ìçìåèéï (2).
ìàöåú àìä éùðä äéëåìú ìñôåç àìéäí øòìéí, ôòåìä ùàðçðå îòåðééðéí áä ëùäéà îúøçùú áúåê âåôðå, àê àí äï âãìåú ááúé âéãåì îæåäîéí (18), ëîå áçì÷ îäàâîéí, áøéëåú äâéãåì åáéí äôúåç äï éëåìåú ìäëéì îúëåú øòéìåú åùàø çåîøéí îæäîéí. àìä éåòáøå àì âåó äöåøê áéçã åéëåìéí ìäòîéñ òì äëáã, òì äëìéåú, òì îòøëú äçéñåï åòì îòøëú äòéëåì, ìáåà ìéãé áéèåé áòåø, áòéðééí åáîòøëú äðùéîä åòåã. áîñååä ùì îæåï áøéàåú, øòìðéí àìä òìåìéí ìäæé÷ ìáøéàåú òã îàã.
ìëï çùåá áéåúø ìøëåù ñôéøåìéðä åëìåøìä àê åø÷ îñô÷éí åéöøðéí äîúçééáéí òì àéëåú äîåöø. ëàìä ùéëåìéí ìäòéã òì áúé äâéãåì ùì äàöåú åòì îéãú äð÷éåï ùìäí îîæäîéí ìîéðéäí.
éãåò ùáúé âéãåì äîöåééí áñéï òùåééí ìäéåú áòééúééí éåúø îäáçéðä äæå ìòåîú áúé âéãåì äîöåééí áäååàé, éôï åáéí äôúåç äîøåç÷ îëì î÷åí éùåá, åìëï çùåá ì÷áì àú äîéãò äøìååðèé îäñô÷éí åäéöøðéí.
ëéöã ìöøåê?
ìñôéøåìéðä åìëìåøìä àô÷è îòåøø åìëï îåîìõ ì÷çú àåúí áîäìê äéåí åìà ì÷øàú ùéðä. îëéååï ùîãåáø áîæåï ðéúï ì÷çú òí àå áéï äàøåçåú.
òì îðú ìéäðåú îäàô÷è äúæåðúé äîðä äéåîéú äîåîìöú äéà 3 âøí áéåí.
ëãàé ìäúçéì áäãøâä- àðùéí ùø÷ îúçéìéí ì÷çú úåñôéí éøå÷éí ìîéðéäí, ëîå äñôéøåìéðä åäëìåøìä, éëåìéí ìãååç òì úåôòåú ùì ðé÷åé, ùéëåìåú ìáåà ìéãé áéèåé á: ëàáé øàù, áòéåú òéëåì, øâéùåú, áçéìåú åòåã. úåôòåú àìä çåìôåú ìàçø îñôø éîéí. ëãàé ìùúåú áéîéí àìä éåúø îéí, îø÷éí, úä öîçéí åìäòìåú áäãøâä àú îéðåï äàöåú ùðåèìéí, òã ùîâéòéí ìëîåú äîåîìöú, òì îðú ìàôùø ìâåó ìäñúâì ìðåëçåú ùì äøëéáéí ùäï îëéìåú.
éùðí îöáéí áäí ìà éäéä îåîìõ ìùìá öøéëú àöåú àìä áúôøéè ä÷áåò, àå ì÷çúï ëúåñó åéù ìäúééòõ ìâáéäí òí äøåôà äîèôì. îöáéí àìä ëåììéí àú: äñåáìéí îîçìú äôðéì÷èåðåøéàä (PKU), ìñåáìéí îîçìåú àåèåàéîåðéåú ùåðåú, ìðåèìéí úøåôåú ùåðåú áîéåçã îãëàé çéñåï ìîéðéäí, ìñåáìéí îîçìåú ëìééä ùåðåú åòåã. éùðä äîìöä ìðùéí áäøéåï åîðé÷åú ìäúééòõ òí øåôà ìôðé ðèéìú äñôéøåìéðä åäëìåøìä, àåìí áôåòì øåôàéí àéðí ìåîãéí òì äàöåú äììå åìà áäëøç éãòå ìäîìéõ ëê àå àçøú.
úîéã èåá ìæëåø ùòì àó ùàöåú àìä ðçùáåú ìáèåçåú ìöøéëä òáåø îøáéú äàðùéí, òãééï éëåìåú ìäéåú øâéùåéåú ôøèðéåú åáîéãä åéùðä úçåùä ùàöåú àìä àéðï îúàéîåú ìê áàåôï àéùé, àôùø ìäôñé÷ àú öøéëúï åìøàåú îä úäéä äúâåáä ùì äâåó.
îøàé î÷åí:
(1) Deng R1, Chow TJ, Hypolipidemic, antioxidant, and antiinflammatory activities of microalgae
Spirulina, Cardiovasc Ther. 2010 Aug;28(4):e33-45
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20633020
(2) Al-Dhabi NA. Heavy metal analysis in commercial Spirulina products for human
consumption. Saudi Journal of Biological Sciences. 2013;20(4):383-388.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3824145/
(3) Chu W-L, Lim Y-W, Radhakrishnan AK, Lim P-E. Protective effect of aqueous extract from
Spirulina platensis against cell death induced by free radicals. BMC Complementary and
Alternative Medicine. 2010;10:53.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2954939/
(4) Bachstetter AD, Jernberg J, Schlunk A, et al. Spirulina Promotes Stem Cell Genesis and
Protects against LPS Induced Declines in Neural Stem Cell Proliferation. Ikezu T, ed. PLoS ONE.
2010;5(5):e10496. doi:10.1371/journal.pone.0010496.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2864748/
(5) P. D. Karkos, S. C. Leong, C. D. Karkos, N. Sivaji, and D. A. Assimakopoulos, “Spirulina in
Clinical Practice: Evidence-Based Human Applications,” Evidence-Based Complementary and
Alternative Medicine, vol. 2011, Article ID 531053, 4 pages, 2011
https://www.hindawi.com/journals/ecam/2011/531053/
(6) Marles RJ, Barrett ML, Barnes J, Chavez ML, Gardiner P, Ko R, Mahady GB, Low Dog T, Sarma
ND, Giancaspro GI, Sharaf M, Griffiths J., United States pharmacopeia safety evaluation of
spirulina, Crit Rev Food Sci Nutr. 2011 Aug;51(7):593-604.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27259333
(7) Watanabe F, Katsura H, Takenaka S, Fujita T, Abe K, Tamura Y, Nakatsuka T, Nakano Y.,
Pseudovitamin B(12) is the predominant cobamide of an algal health food, spirulina tablets, J
Agric Food Chem. 1999 Nov;47(11):4736-41.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10552882
(8) Wu Q, Liu L, Miron A, Klímová B, Wan D, Kuča, The antioxidant, immunomodulatory, and
anti-inflammatory activities of Spirulina: an overview, Arch Toxicol. 2016 Aug;90(8):1817-40
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27259333
(9) Selmi C1, Leung PS, Fischer L, German B, Yang CY, Kenny TP, Cysewski GR, Gershwin ME.,
The effects of Spirulina on anemia and immune function in senior citizens, Cell Mol Immunol.
2011 May;8(3):248-54
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21278762
(10) Kapoor R, Mehta U., Supplementary effect of spirulina on hematological status of rats
during pregnancy and lactation, Plant Foods Hum Nutr. 1998;52(4):315-24.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10426118
(11) Matondo FK, Takaisi K, Nkuadiolandu AB, Kazadi Lukusa A, Aloni MN., Spirulina
Supplements Improved the Nutritional Status of Undernourished Children Quickly and
Significantly: Experience from Kisantu, the Democratic Republic of the Congo, Int J Pediatr.
2016;2016
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27777589
(12) Gargouri M, Ghorbel-Koubaa F, Bonenfant-Magné M, Magné C, Dauvergne X, Ksouri R,
Krichen Y, Abdelly C, El Feki A., Spirulina or dandelion-enriched diet of mothers alleviates
lead-induced damages in brain and cerebellum of newborn rats, Food Chem Toxicol. 2012
Jul;50(7):2303-10
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22504531
(13) Shiro Nakano & Hideo Takekoshi & Masuo Nakano, Chlorella pyrenoidosa Supplementation Reduces the Risk of Anemia, Proteinuria and Edema in Pregnant Women, Plant Foods Hum
Nutr (2010) 65:25–30
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20013055
(14) Nagayama J, Noda K, Uchikawa T, Maruyama I, Shimomura H, Miyahara M., Effect of
maternal Chlorella supplementation on carotenoid concentration in breast milk at early
lactation, Int J Food Sci Nutr. 2014 Aug; 65(5):573-6
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24635025
(15) Uchikawa T, Maruyama I, Kumamoto S, Ando Y, Yasutake A., Chlorella suppresses
methylmercury transfer to the fetus in pregnant mice, J Toxicol Sci. 2011 Oct;36(5):675-80.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22008543
(16) Nakano S, Takekoshi H, Nakano M., Chlorella (Chlorella pyrenoidosa) supplementation
decreases dioxin and increases immunoglobulin a concentrations in breast milk, J Med Food.
2007 Mar;10(1):134-42.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17472477
(17) Nakano S, Noguchi T, Takekoshi H, Suzuki G, Nakano M., Maternal-fetal distribution and
transfer of dioxins in pregnant women in Japan, and attempts to reduce maternal transfer with
Chlorella (Chlorella pyrenoidosa) supplements, Chemosphere. 2005 Dec;61(9):1244-55
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15985279
(18) University of Maryland Medical Center Report on Spirulina
